Արատավոր բարեկամ. ԵՄ-ն ընտրություններից մեկ ամիս առաջ փորձում է աջակցել Փաշինյանին. «Իզվեստիյա»

Եվրամիության հետ կտրուկ մերձեցումը հարված կհասցնի Հայաստանի տնտեսությանը։ Նման կարծիք են հայտնել «Իզվեստիա»-ի հարցմանը պատասխանած փորձագետները։ Արտահանման ուղղվածության փոփոխությունը (ԵԱՏՄ-ից դեպի եվրոպական շուկաներ) վտանգավոր է հատկապես գինեգործների և գյուղմթերք արտադրողների համար։ Մայիսի 4-ին Երևանում մեկնարկել է Հայաստան-ԵՄ գագաթնաժողովը։ Պետական այցով երկիր է ժամանել նաև Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը, որը ներկայանում է որպես Արևմուտքում Հայաստանի գլխավոր գործընկեր։ Հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին Եվրամիության առաջնորդները փորձում են ուժեղացնել Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած կուսակցությանը տրամադրվող աջակցությունը։ Թե ինչպես են երկրում արձագանքում այս ամենին՝ «Իզվեստիա»-ի նյութում։

Պատմության մեջ առաջին անգամ ԵՄ-ն և Հայաստանն անցկացնում են համատեղ երկօրյա գագաթնաժողով: Երևան են ժամանել Եվրոպայի երկրներից և նրանց գործընկեր պետություններից տասնյակ ներկայացուցիչներ։ Այստեղ մայիսի 4-ին զուգահեռաբար անցկացվել է նաև Եվրոպական քաղաքական համայնքի (ԵՔՀ) ութերորդ գագաթնաժողովը: Ձևական Հայաստան-ԵՄ հանդիպումը նվիրված է Երևանի և Բրյուսելի մերձեցմանը, սակայն ժամանակային առումով այն համընկել է հանրապետությունում սպասվող խորհրդարանական ընտրությունների հետ: Օրենսդիր մարմնի ընտրությունները կայանալու են հունիսի 7-ին, և ստեղծված իրավիճակում Հայաստանի իշխանությունների համար կարևոր է ցույց տալ, որ նրանք վայելում են արևմտյան ազդեցիկ պետությունների աջակցությունը:

«Մենք գիտենք, որ Եվրամիությունում ունենք ընկերներ, որոնց վրա կարող ենք հույս դնել», — Երևանում Բելգիայի դեսպանատան բացման արարողության ժամանակ հայտարարել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը:

Հայաստանի գլխավոր «ընկերներից» մեկը, թերևս, Ֆրանսիան է և անձամբ նախագահ Էմանուել Մակրոնը, որը երկիր էր ժամանել դեռևս մայիսի 3-ին: Առաջնորդները ոչ միայն երեկոյան զբոսանք են ունեցել Երևանի կենտրոնում, այլև զրուցել են ոչ պաշտոնական մթնոլորտում. Նիկոլ Փաշինյանը հյուրին ուղեկցել է մինչև հյուրանոց: Ի նշան երախտագիտության՝ Մակրոնն ավելի ուշ գովել է Փաշինյանին այն բանի համար, որ հանրապետությունն այլևս չեն դիտարկում որպես «Ռուսաստանի արբանյակ», ինչպես դա 2018-ին էր, երբ «Նիկոլը կազմակերպեց «թավշյա հեղափոխությունը»»:

«Նախագահ Էմանուել Մակրոնի այցը Երևան հնարավորություն է տալիս ամրապնդել Ֆրանսիայի և Հայաստանի միջև առկա պատմական բարեկամական հարաբերությունները», — «Իզվեստիա»-ին հայտնել են Մոսկվայում Ֆրանսիայի դեսպանատնից: — «Այն հաջորդում է Երևանում կայացած Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովին, ինչը նաև նոր փուլ է նշանավորում Եվրոպայի և Հայաստանի մերձեցման գործում»:

Ֆրանսիայի նախագահից, ինչպես նաև Մեծ Բրիտանիայի և Լեհաստանի ղեկավարներ Քիր Սթարմերից և Դոնալդ Տուսկից բացի, Հայաստան է ժամանել նաև բրյուսելյան էլիտան՝ Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը և Եվրոպական խորհրդի ղեկավար Անտոնիու Կոշտան։ Վերջինս Փաշինյանին անվանել է քաղաքական գործիչ, որը շարժվում է «քաջ ճանապարհով», ընդգծելով, որ ԵՄ-ն պատրաստ է աշխատել Հայաստանի հետ «արտաքին միջամտության և ապատեղեկատվության դեմ»։

Ի դեպ, դեռ ապրիլի վերջին Եվրամիությունը հայտարարել էր EUPM Armenia քաղաքացիական գործընկերային առաքելության ստեղծման մասին, որը նպատակաուղղված է դրսից եկող «վնասակար ազդեցության» դեմ պայքարին։ Ռուսաստանի ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան նշել է, որ․ «Այն առաքելությունը, որը խոսքով պատրաստվում է պայքարել ինքնիշխան պետության գործերին միջամտելու փորձերի դեմ, ինքնին հենց նման միջամտության գործիք է»:։

ԵՔՀ գագաթնաժողովից մի քանի օր առաջ վեց ընդդիմադիր կուսակցություններ՝ Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունը, «Ժառանգությունը», «Դաշնակցությունը», «Բարգավաճ Հայաստանը», Հայ ազգային կոնգրեսը և Արցախի ժողովրդավարական կուսակցությունը, բաց նամակ էին հրապարակել ԵՄ ղեկավարությանը և Երևանի հանդիպումների մասնակիցներին՝ այն թեզով, որ ընտրություններից մեկ ամիս առաջ նման մասշտաբային միջազգային ֆորումի անցկացումը ուղղակի աջակցություն է գործող իշխանություններին։ Ընդդիմությունը Փաշինյանին մեղադրել է միջազգային հանրության համար «կեղծ ժողովրդավարական իմիջ» ստեղծելու մեջ՝ ձերբակալությունների և քաղաքական դատական հետապնդումների ֆոնին։

Միևնույն ժամանակ Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակը շարունակում է լարված մնալ։ Ապրիլին հանրապետությունում ձերբակալել էին ռուսաստանաբնակ գործարար Սամվել Կարապետյանի գլխավորած խոշորագույն ընդդիմադիր «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության 14 անդամի։ Նրան ձերբակալել էին 2025 թվականի հունիսին, այն բանից հետո, երբ նա իշխանություններին մեղադրել էր Հայ առաքելական եկեղեցու դեմ արշավի մեջ։ MPG/Gallup-ի վերջին հարցման համաձայն՝ «Ուժեղ Հայաստանի» օգտին պատրաստ է քվեարկել ընտրողների 14,1%-ը։ Փաշինյանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը առաջին տեղում է՝ 26,7%-ով։ Միևնույն ժամանակ երկրում կա չկողմնորոշվածների զգալի բաժին՝ տարբեր ուսումնասիրությունների համաձայն այդ տոկոսային կետը կարող է հասնել մինչև 25-ի։

Ներկայացնելով իր կուսակցության նախընտրական ծրագիրը՝ Նիկոլ Փաշինյանը ավելի վաղ նշել էր, որ վերջին տարիներին Երևանը մի շարք կոնկրետ քայլեր է ձեռնարկել Եվրամիության հետ կապերի ամրապնդման ճանապարհին. 2023 թվականից արևելյան սահմանների երկայնքով գործում է ԵՄ քաղաքացիական առաքելությունը, 2024-ին մեկնարկել է «Կայունություն և աճ» ծրագիրը, իսկ 2025-ին ընդունվել է անդամակցության գործընթացի մեկնարկի մասին օրենքը, սկսվել է առանց վիզայի ռեժիմի շուրջ երկխոսությունը և ստորագրվել է ռազմավարական գործընկերության ծրագիրը։ 2018 թվականից գործում է Հայաստանի և Եվրամիության համապարփակ համաձայնագիրը։

Ապրիլի 1-ին Փաշինյանի հետ հանդիպման ժամանակ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ընդգծել է, որ ՀՀ-ի ԵՄ-ին անդամակցելու ձգտումը անհամատեղելի է ԵԱՏՄ-ին նրա անդամակցության հետ։

«Մենք հասկանում ենք, որ ցանկացած երկիր առավելագույն օգուտներ է փնտրում երրորդ երկրների հետ համագործակցությունից, սակայն դա պետք է լինի ակնհայտ, պետք է լինի ազնիվ և, ինչպես ասում են՝ «ափին պայմանավորված» (նախօրոք): Միաժամանակ Եվրոպական միության և ԵԱՏՄ-ի հետ մաքսային միության մեջ գտնվելն անհնար է։ Դա պարզապես անհնար է ըստ սահմանման», — հայտարարել է Ռուսաստանի առաջնորդը։

Միևնույն ժամանակ Հայաստանի իշխանությունները ընդունում են, որ իրենց երկիրը չի կարող միաժամանակ լինել և՛ ԵՄ-ում, և՛ Եվրասիական տնտեսական միությունում (ԵԱՏՄ)։ Փաշինյանի խոսքով՝ համագործակցությունը երկու ուղղություններով էլ կշարունակվի այնքան ժամանակ, քանի դեռ «Եվրամիության մեջ ինտեգրումը և ԵԱՏՄ-ում առևտրային կապերը կմնան միմյանց հետ համատեղելի»։

Հայաստանի դեպի արևմուտք կատարած շրջադարձից Եվրոպան ակնհայտ օգուտներ ունի։ ԵՄ-ն շահագրգռված է ամրապնդել սեփական դիրքերը մի տարածաշրջանում, որն ունի էներգետիկ տարանցման մեծ հնարավորություններ և ռազմավարական նշանակության հանգույց է Եվրոպայի, Ռուսաստանի, Թուրքիայի ու Իրանի միջև։ Այս մասին «Իզվեստիա»-ին հայտնել է ՌԴ կառավարությանն առընթեր Ֆինանսական համալսարանի պրոֆեսոր Նադեժդա Կապուստինան։

Երևանի Ռազմավարական հետազոտությունների և նախաձեռնությունների վերլուծական կենտրոնի (ՌՀՆՎԿ) ղեկավար Հայկ Խալաթյանը «Իզվեստիա»-ի հետ զրույցում նշել է, որ ԵՄ-ի և ընդհանուր առմամբ Արևմուտքի նպատակը ոչ միայն տարածաշրջանում ամրապնդվելն է, այլև Թուրքիայի ազդեցությանն աջակցելը։ Ըստ նրա՝ Անկարան տարածաշրջանում առաջատար խաղացող է դառնում հենց ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի ակտիվ աջակցության շնորհիվ։ Հարավային Կովկասում Թուրքիայի ազդեցությունն ավելի ձեռնտու է Արևմուտքին, քանի որ դա նշանակում է Ռուսաստանի և Իրանի դիրքերի թուլացում, հավելել է փորձագետը։

Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի պրոֆեսոր Լեոնիդ Տկաչենկոն էլ հավելել է, որ Ռուսաստանը Հայաստանում ունի ռազմաբազա, և Երևանին ԵՄ «ուղեծրի» մեջ ներառելը Եվրոպային հնարավորություն է տալիս շանտաժի ենթարկել Ռուսաստանին։ Փորձագետն ընդգծում է, որ եթե Մոսկվան որոշի հեռացնել օբյեկտը հանրապետության տարածքից, ապա վերջինս կնմանվի Լիբիային կամ Իրաքին՝ մի պետության, որը շրջապատված է թշնամիներով, իսկ ներսում չկա կայունություն։ Տկաչենկոն շեշտել է նաև, որ դեպի Եվրոպա կողմնորոշվելուց հետո Հայաստանը տնտեսական օգուտներ նույնպես չի ստանա։ Ըստ նրա՝ հանրապետությունը չի կարող կարճ ժամկետներում վերակողմնորոշել ներկայիս գյուղատնտեսական արտահանման հիմնական արտադրանքը, մասնավորապես՝ գինին և հանքային ջուրը։

2020–2021 թվականներին Եվրոպական միությունը խոշոր ներդրումներ և տնտեսական աջակցություն էր խոստացել Հայաստանին, հավելել է Խալաթյանը։ Սակայն, դատելով հետխորհրդային մյուս երկրների փորձից, ԵՄ-ն չունի ցանկություն և հնարավորություն՝ տնտեսության ոլորտում լիարժեքորեն փոխարինելու Ռուսաստանին, ընդգծել է փորձագետը։ Նրա խոսքով՝ Եվրամիության հետ հարաբերությունները կարևոր են Երևանի համար, բայց գագաթնաժողով անցկացնել այն ժամանակ, երբ ԵՄ-ն փաստացի պատրաստվում է Ռուսաստանի հետ պատերազմին, չմտածված որոշում է, որը չի բխում հենց Հայաստանի շահերից, կարծում է Խալաթյանը։

Ի դեպ, 2025 թվականին ԵԱՏՄ-ի հետ հանրապետության ապրանքաշրջանառությունը կազմել է ավելի քան 8 մլրդ դոլար, ինչը կազմում է նրա արտաքին առևտրի մոտ 38,5%-ը։ Եվրամիության հետ ապրանքաշրջանառության ծավալը նույն տարում կազմել է մինչև 2,81 մլրդ դոլար՝ 13%-ից մի փոքր ավելի։

Արտասահմանյան լրատվամիջոցներում Հայաստանը համեմատում են Մոլդովայի և Վրաստանի հետ, սակայն ԵՄ-ն հանրապետության անդամակցության շուրջ բանակցություններ չի վարում։ Ավելին՝ Հայաստանը չունի անդամակցության թեկնածուի կարգավիճակ։ Ըստ երկրի փոխարտգործնախարար Վահան Կոստանյանի՝ հանրապետությունը դեռևս չի պլանավորում անդամակցել ԵՄ-ին։ Ազգային ժողովում նույնպես հայտարարել են, որ երկիրը Եվրամիությանը չի անդամակցի ո՛չ 2026-ին, ո՛չ էլ 2027 թվականին։